ฟรังก์สวิส 2015: วันที่ค่าเงินกระโดด 30% ในไม่กี่นาที

เส้นที่ยืนอยู่สามปีกว่า

ปี 2011 คนทั่วโลกหนีวิกฤตหนี้ยุโรปมาถือฟรังก์สวิส ฟรังก์แข็งจนผู้ส่งออกสวิสเดือดร้อนหนัก ธนาคารกลางสวิสจึงประกาศเส้นขั้นต่ำที่ 1.20

เส้นนั้นยืนอยู่สามปีกว่า นานพอที่คนจะเลิกมองว่ามันคือความเสี่ยง และเริ่มมองว่ามันคือพื้นที่ปลอดภัย

วิธีที่ธนาคารกลางสวิสรักษาเส้น คือพิมพ์เงินฟรังก์ออกมาขายแลกยูโรไม่จำกัดจำนวน ทุกครั้งที่ราคาเข้าใกล้ 1.20 นักเทรดจำนวนมากจึงเล่นเกมที่ดูเหมือนไม่มีทางเสีย คือซื้อยูโรใกล้เส้น เพราะเชื่อว่ามีธนาคารกลางยืนรับอยู่ข้างหลัง บางคนใช้ leverage สูงมาก เพราะการเหวี่ยงของราคาดูแคบจนไม่น่ากลัว

แต่เบื้องหลัง ต้นทุนของการรักษาเส้นโตขึ้นทุกเดือน ธนาคารกลางสวิสถือเงินตราต่างประเทศเพิ่มขึ้นมหาศาลจนงบดุลใหญ่เกินครึ่งของขนาดเศรษฐกิจทั้งประเทศ และต้นปี 2015 ตลาดคาดกันว่าธนาคารกลางยุโรปกำลังจะเริ่มอัดฉีดเงินรอบใหญ่ ซึ่งจะกดยูโรให้อ่อนลงอีก การยืนรับที่ 1.20 กำลังจะแพงขึ้นแบบไม่มีเพดาน

เช้าวันพฤหัสที่ 15 มกราคม

สามวันก่อนหน้า รองประธานธนาคารกลางสวิสยังให้สัมภาษณ์ว่าเส้น 1.20 ยังเป็นหัวใจของนโยบาย แล้วเช้าวันที่ 15 มกราคม 2015 ธนาคารกลางก็ประกาศยกเลิกเส้นนั้นทันที พร้อมลดดอกเบี้ยลงไปติดลบ 0.75%

ในไม่กี่นาที ยูโรร่วงจาก 1.20 ฟรังก์ไปต่ำกว่า 0.90 บางจังหวะลงไปแถว 0.85 แล้วค่อยเด้งกลับขึ้นมาบางส่วน แต่ก็ยังอยู่ห่างจาก 1.20 มาก แปลว่าฟรังก์แข็งค่าขึ้นกว่า 30% ในช่วงเวลาที่คนส่วนใหญ่ยังไม่ทันอ่านข่าวจบ ดัชนีหุ้นสวิสร่วงแรงในวันเดียวกัน เพราะบริษัทส่งออกรู้ทันทีว่าสินค้าตัวเองแพงขึ้นในสายตาคนซื้อทั้งโลก

ทำไมคำสั่งหยุดขาดทุนช่วยไม่ได้

คนจำนวนมากเข้าใจว่าคำสั่ง stop loss คือเบาะรองที่ราคาที่ตั้งไว้ ความจริงมันคือคำสั่งให้ขายที่ราคาถัดไปที่มีคนรับ ในวันปกติราคาถัดไปห่างกันนิดเดียว แต่วันนั้นไม่มีใครยอมซื้อยูโรที่ราคาไหนเลยอยู่หลายนาที ราคากระโดดข้ามคำสั่งทั้งหมดไป คำสั่งที่ตั้งไว้ที่ 1.19 ถูกจับคู่ที่ราคาห่างออกไปหลายร้อยจุด

คนที่ใช้เงินกู้สูง ขาดทุนเกินเงินในบัญชีทั้งหมด หลายคนกลายเป็นลูกหนี้ของโบรกเกอร์ในเช้าวันเดียว โบรกเกอร์ค่าเงินรายใหญ่ของสหรัฐรายหนึ่งแจ้งว่าลูกค้าติดลบรวมกันราว 225 ล้านดอลลาร์ จนต้องกู้เงินฉุกเฉิน 300 ล้านดอลลาร์เพื่ออยู่รอด ส่วนโบรกเกอร์บางรายในอังกฤษต้องปิดกิจการ

บทเรียนสำหรับคนที่เทรดด้วยเงินกู้

ข้อแรก วัดความเสี่ยงจากราคาที่อาจกระโดดไปถึง ไม่ใช่จากราคาที่ตั้งคำสั่งไว้ ถ้าตลาดปิดช่องว่างข้ามคืนหรือข้ามข่าวได้ ขนาดสถานะต้องเผื่อกรณีนั้น ไม่ใช่เผื่อแค่ระยะถึง stop loss

ข้อสอง ความนิ่งที่ยาวนานทำให้คนเพิ่มเงินกู้ และเงินกู้ที่เพิ่มขึ้นทำให้วันที่ความนิ่งจบลงรุนแรงกว่าเดิม นี่คือรูปแบบเดียวกับการตรึงค่าเงินบาทปี 2540 และปอนด์ปี 1992 เพียงแต่ครั้งนี้คนที่ถือเส้นเป็นฝ่ายเลือกปล่อยเอง

ข้อสาม หลังเหตุการณ์นี้ หน่วยงานกำกับในหลายประเทศบังคับให้โบรกเกอร์ที่ให้บริการรายย่อยมีระบบกันยอดบัญชีติดลบ แต่กติกานี้ไม่ได้มีทุกที่ คนที่เทรดผลิตภัณฑ์ที่ใช้เงินกู้ควรรู้ว่าบัญชีของตัวเองอยู่ภายใต้กติกาแบบไหน ก่อนวันที่ต้องใช้มัน

อ่านคำที่เกี่ยวข้อง: ราคากระโดด (gap) · การตรึงค่าเงิน · leverage · safe haven

บทความที่ต่อกัน: วันพุธทมิฬ 1992 · น้ำมันติดลบ 2020

เพจนี้เล่าเรื่องและให้ความรู้ ไม่ชี้เป้า ไม่แนะนำซื้อขายรายตัว