Volmageddon 2018: คืนเดียวที่การเดิมพันว่าตลาดจะนิ่งหายไป 96%

ปีที่ตลาดนิ่งที่สุด

ปี 2017 ตลาดหุ้นสหรัฐนิ่งผิดปกติ ดัชนีขึ้นเรื่อย ๆ แทบไม่มีวันลงแรง และดัชนีความกลัว VIX อยู่ต่ำเป็นประวัติการณ์

มีสินค้าตัวหนึ่งทำกำไรจากความนิ่งนี้ได้ดีมาก ชื่อ XIV มันขึ้นทุกวันที่ตลาดสงบ จนนักลงทุนรายย่อยจำนวนมากถือมันเหมือนหุ้นปันผล

XIV เป็นตราสารที่ออกโดยธนาคารใหญ่ ทำงานกลับด้านกับสัญญาฟิวเจอร์สของ VIX แบบรายวัน วันไหนความกลัวลด XIV ขึ้น วันไหนความกลัวเพิ่ม XIV ลงในสัดส่วนเดียวกัน โดยพื้นฐานมันคือการขายประกันให้คนที่กลัวตลาดร่วง เก็บเบี้ยประกันทีละนิดทุกวันที่ไม่มีอะไรเกิดขึ้น

ธุรกิจขายประกันทำเงินได้จริงในเกือบทุกปี แต่มันมีรูปร่างของผลตอบแทนที่อันตราย คือได้เงินน้อย ๆ บ่อย ๆ แล้วเสียก้อนใหญ่นาน ๆ ครั้ง ปัญหาคือช่วงที่ไม่มีอะไรเกิดขึ้นนาน ๆ ทำให้คนลืมว่าวันที่เกิดขึ้นหน้าตาเป็นอย่างไร เอกสารของ XIV เขียนไว้ชัดว่าถ้ามูลค่าร่วงเกิน 80% ในวันเดียว ผู้ออกมีสิทธิ์ยุติตราสาร แต่มีคนอ่านบรรทัดนั้นไม่มาก

5 กุมภาพันธ์ 2018

ต้นเดือนกุมภาพันธ์ ตัวเลขค่าจ้างสหรัฐออกมาสูงกว่าคาด ตลาดเริ่มกลัวเงินเฟ้อและดอกเบี้ยขาขึ้น วันจันทร์ที่ 5 กุมภาพันธ์ ดัชนีดาวโจนส์ร่วง 1,175 จุด ราว 4.6% เป็นการร่วงเป็นจุดที่มากที่สุดในวันเดียวในเวลานั้น VIX กระโดดจาก 17.31 ไปปิดที่ 37.32 เพิ่มขึ้นกว่า 115% ในวันเดียว สูงที่สุดเป็นประวัติการณ์ในแง่เปอร์เซ็นต์

ตัวร้ายที่แท้จริงเกิดหลังตลาดปิด ตราสารกลับด้าน VIX ทุกตัวต้องปรับสถานะให้ตรงสูตรทุกเย็น เมื่อ VIX พุ่งแรง พวกมันต้องซื้อสัญญาฟิวเจอร์ส VIX จำนวนมหาศาลพร้อมกันในช่วงนาทีท้าย ๆ การซื้อนั้นดันราคาฟิวเจอร์สขึ้นไปอีก ซึ่งทำให้ต้องซื้อเพิ่มอีก เป็นวงจรที่ป้อนตัวเอง

มูลค่าของ XIV ร่วงราว 96% ในคืนนั้น ผู้ออกตราสารประกาศยุติในไม่กี่วันต่อมา เงินที่สะสมมาทั้งปีหายไปในเวลาไม่กี่ชั่วโมง และคนที่ถือไว้ไม่มีโอกาสขายระหว่างทางเลย เพราะการร่วงส่วนใหญ่เกิดหลังเวลาทำการปกติ

บทเรียนที่ใหญ่กว่าตราสารตัวเดียว

ข้อแรก กำไรที่สม่ำเสมอเกินไปคือคำถาม ไม่ใช่คำตอบ ถ้ากลยุทธ์ไหนให้ผลบวกเกือบทุกวัน ให้ถามว่ามันกำลังรับความเสี่ยงอะไรไว้แทนคนอื่น และความเสี่ยงนั้นจะมาเก็บค่าในรูปไหน กลยุทธ์แบบนี้มักดูดีที่สุดก่อนวันที่แย่ที่สุด

ข้อสอง อะไรที่ต้องซื้อขายตามสูตรในเวลาเดียวกัน คือแรงที่ขยายการเคลื่อนไหว เมื่อเงินจำนวนมากถูกบังคับให้ทำสิ่งเดียวกันตอนเดียวกัน ตลาดจะแออัด และทางออกแคบลงทันทีที่ทุกคนต้องใช้มันพร้อมกัน

ข้อสาม ความนิ่งนาน ๆ ไม่ได้แปลว่าโลกปลอดภัยขึ้น บางครั้งมันแปลว่ามีคนจำนวนมากกำลังขายประกันให้กันจนราคาประกันถูกผิดปกติ และเมื่อทุกคนยืนอยู่ฝั่งเดียวกัน แรงสะเทือนเล็ก ๆ ก็พอจะทำให้เกิดคืนแบบ 5 กุมภาพันธ์ 2018 ได้อีก

อ่านคำที่เกี่ยวข้อง: VIX · black swan · leverage · สภาพคล่อง

บทความที่ต่อกัน: LTCM 1998 · ถ้าทุกคนอยู่ข้างเดียวกันหมด

เพจนี้เล่าเรื่องและให้ความรู้ ไม่ชี้เป้า ไม่แนะนำซื้อขายรายตัว